زن در قران
باسمه تعالي
زن در تاريخ بشر، هميشه به عنوان سمبل عواطف و احساسات مطرح گرديده است ولي متأسفانه از اين صفت پسنديده و وديعه الهي او در زمانهاي مختلف و به صورتهای گوناگون، سوء استفاده گرديده است. عده اي تواناييهاي زن را صرفاً در بعد مادري و همسري ديدهاند و سعادت زنان را فقط در خوب شوهرداري و بچه داري او خلاصه کرده و بقيه ويژگيهاي او ناديده گرفته مي شود، لذا در خانوادههايي با چنين طرز فكري همه خانواده به خصوص همسران به رشد فكري، علمي، سياسي، مادي و... بالايي رسيدهاند و به عبارتي زنان، خود را فدا كردهاند تا ديگران رشد كنند.
در مقابل اين عده و شايد براي مبارزه با اين طرز فكر، عدهاي نقش همسري و مادري را براي زن ناديده گرفته و يا كمرنگ كردهاند و در واقع ويژگي عاطفي او را كمرنگ كردهاند، كه در اين حالت معمولاً زنان، هم خود و هم خانواده را فدا كرده و به آنچه ميخواستهاند دسترسي پيدا نكردهاند.
و اما بررسي ابعاد وجودي زن در آيات قرآن، از ارزشگذاري واحدي در مورد زن و مرد حكايت ميكند، كه به بعضي از آنها اشاره مي شود:
الف: بعد شرافت و كرامت :
در آيه ۱۳ سوره حجرات ميخوانيم: " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَ جَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَ قَبَائِل َ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ"
اى مردم ما شما را از مرد و زنى آفريديم و شما را ملت ملت و قبيله قبيله گردانيديم تا شناسایی شوید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا پرهیزگارترین شماست، بیتردید خداوند دانای آگاه است.
در اين آيه:
۱- خداوند، عالم وجود را نشأت گرفته از وجود زن و مرد ميداند و نقش پررنگ و كمرنگ براي هيچكدام قائل نيست.
۲- شرط كرامت را تقوي ذكر ميكند و ميفرمايد كه همه انسانها اعم از زن و مرد به شرطي نزد خدا كريمند كه متقي باشند و نفس خود را از كارهاي خلاف باز دارند.
با اين توصيف قرآن، بسياري از تبعيضهايي كه در حق زنان اعمال ميشود باطل میگردد.
ب : استقلال در بعد مالي:
۱- همه زنان بر همه اموال خود اعم از مهريه، ارثيه، حقوق و مزايا مالكيت دارند و در خانه شوهر وظيفه ندارد كه از مال خود خرج كند (البته اگر به دليلي و يا حس دوستانه و انساني خود بر خلاف اين عمل كند عملي بسيار پسنديده است) و همچنين زنان واجب النفقه مردان هستند. "لِّلرِّجَالِ نَصيِبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاء نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا ﴿سوره نساء آيه۷﴾ براى مردان از آنچه پدر و مادر و خويشاوندان [آنان] بر جاى گذاشتهاند سهمى است و براى زنان [نيز] از آنچه پدر و مادر و خويشاوندان [آنان] بر جاى گذاشتهاند سهمى [خواهد بود] خواه آن [مال] كم باشد يا زياد نصيب هر كس مفروض شده است".
۲- و حتي اگر مردي زنش را طلاق دهد تا مدتي كه در عده است مرد بايد مخارجش را تأمين كند. "أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِن كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنفِقُوا عَلَيْهِنَّ". "همانجا كه [خود] سكونت داريد به قدر استطاعت خويش آنان را جاى دهيد و به آنها آسيب [و زيان] مرسانيد تا عرصه را بر آنان تنگ كنيد و اگر باردارند خرجشان را بدهيد". (سوره طلاق آیه۶)
۳- زن مي تواند در مقابل كار منزل و حتي شير دادن بچه از مرد تقاضاي مزد كند. "فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنّ". "َو اگر براى شما [بچه] شیر مىدهند مزدشان را به ايشان بدهيد".
ه:جايگاه زن در خانواده:
"هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ" "آنان براى شما لباسی هستند و شما براى آنان لباسی هستيد". (سوره بقره آيه ۱۸۷(
توصيف قرآن از زن و مرد در خانه يكسان و هر دو را به عنوان لباسي براي يكديگر ذكر كرده است . وجود لباس از چند جهت ميتواند اهميت داشته باشد، اولاً : عيوب را ميپوشاند. و ثانياً: زيبايي را میافزاید. ثالثاً: لباس اگر مناسب باشد نشانه شخصيت انسان است. در آيه فوق زن و مرد را دو يار و رفيق و همراهي ميداند كه هميشه بايد سعي در برطرف کردن معايب و از طرفي بالا بردن ابعاد شخصيتي و انساني يكديگر داشته باشند.
د: بعد عفاف و پوشش:
در آيه ۳۰ سوره نور مي خوانيم: " قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ به مردان با ايمان بگو ديده فرو نهند و پاكدامنى ورزند كه اين براى آنان پاكيزهتر است زيرا خدا به آنچه مىكنند آگاه است".
و سپس در آيه بعد ميفرمايد: "وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ و به زنان با ايمان بگو ديدگان خود را [از هر نامحرمى] فروبندند و پاكدامنى ورزند و زيورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه طبعا از آن پيداست و بايد روسرى خود را بر سينه خويش [فرو] اندازند". و البته از آنجايي كه لطافت و آسيب پذيري زن بيشتر است دستور پوشش بيشتري را میدهد و میفرماید که با جلابیب سینهها را بپوشانند. (برای توضیح بیشتر به كتاب مسئله حجاب استاد مطهري مراجعه شود). بنابراين طبق آيه قرآن چنين نيست كه مرد بتواند هر رويهاي در جامعه داشته باشد اما زن محدود باشد.
ه- بعد اخلاقي:
مخاطبين قرآن معمولاً با عبارتهايي نظير: يا ايها الناس، يا ايها الذين آمنو، يا اهل الكتاب... مورد خطاب قرار ميگيرند. البته در بسياري موارد زنان و مردان را با عناويني چون: مؤمنين- مؤمنات – قانتين- قانتات- عابدين- عابدات و... جداگانه مورد خطاب قرار مي دهد امّا سفارشات اخلاقي نسبت به هر دو جنس مشابه است براي مثال در سوره حجرات كه بسياري از نكات اخلاقي را بيان ميكند، نگاه يكساني به زن و مرد دارد و همه مسلمانان را مورد خطاب قرار ميدهد كه: غيبت نكنيد، ناسزا نگوييد، القاب بد به كار نبريد، سوء ظن نداشته باشيد، مسخره و ريشخند نكنيد و....
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ ... وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ ...(سوره حجرات آيه ۱۱)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ ... وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ... (سوره حجرات آيه ۱۲)
و- بعد اجتماعي:
جايگاه هر كس اعم از زن و مرد در اجتماع، همان جايگاهي است كه خود براي دستيابي به آن زحمت كشيده كه در آيات متعددي از جمله آيات زير به آن اشاره شده است:
۱- تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ وَلاَ تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ.. دستاورد آنان براى آنان و دستاورد شما برای شماست و از آنچه آنان مىكردهاند شما بازخواست نخواهيد شد. (سوره بقره آيه ۱۳۴)
۲- ..لاَ أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى ... من عمل هيچ صاحب عملی از شما را از مرد يا زن كه همه از يكديگريد تباه نمىكنم.... (سوره آل عمران آيه ۱۹۵)
۳- " وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى" " اينكه براى انسان جز حاصل تلاش او نيست". (سوره نجم آيه ۳۹)
در همه اين موارد به اين مطلب اشاره دارد كه هر كسي كاشتههاي خود را درو ميكند و هيچكس را نميتوان از دستيابي به حاصل كارش محروم كرد.
با توجه به آيات بالا و نيز مواردي ديگر، در مييابيم كه در قرآن كه كتاب زندگي مسلمانان است، تفاوت ماهوي و حقوقي چنداني بين زن و مرد وجود ندارد. ولي متأسفانه در جامعه از كانالهاي مختلفي، شكافهاي عميقي بين اين دو ركن ايجاد كردهاند و اين مسئله دغدغههايي را به خصوص در زنان ايجاد نموده است و باعث شده كه پتانسيل بالايي از زنان به جاي تعامل با مردان در امر سازندگي، به دنبال دفاع از حقوق پايمال شده خود باشند.
با عرض تبريك زادروز تولد بزرگ بانوي تقوي و عفت و كرامت، و نيز روز زن و روز مادر، خدمت همه زنان و مردان عالم، مخصوصا همسران و مادرانی که به دلیل انجام وظیفه امر به معروف و نهی از منکر ظالمانه زندانی شدهاند و با آرزوي توفيق همگان در الگو برداري از سيره و روش حضرت فاطمه(س).