كلام اميرالمؤمنين عليه السلام در باب حرص
منابع مقاله:
کتاب : تفسير و شرح صحيفه سجاديه جلد پنجم
نوشته: حضرت آیت الله حسین انصاریان
از اميرالمؤمنين عليه السلام در باب حرص و حريص، حكمتهاى پرمغزى روايت شده كه لازم است به قسمتى از آنها اشاره شود:
الْحَريصُ تَعِبٌ. «1»
آدم حريص در رنج است.
الْحِرصُ مَطِيَّةُ التَّعَبِ. «2»
حرص مركب رنج و مشقّت است.
الْحِرصُ عَلامَةُ الْفَقْرِ. «3»
حرص نشانه فقرِ [عقلى و قلبى و روحى] است.
الْحَريصُ لا يَكْتَفى. «4»
حريص به هيچ چيز قناعت نمىكند.
الْحَريصُ عَبْدُ الْمَطامِعِ. «5»
حريص برده طمع كارىهاست.
الْحِرصُ عَلامَةُ الأْشْقِياءِ. «6»
حرص نشانه تيرهبختان است.
الْحِرصُ يُفْسِدُ الإْيقانَ. «7»
حرص تباه كننده يقين است.
الْحِرصُ يُذِلُّ وَ يُشْقِى. «8»
حرص ذليل و بدبخت مىكند.
الْحِرصُ يَنْقُصُ قَدْرَ الرَّجُلِ، وَ لايَزيدُ فى رِزْقِهِ. «9»
حرص جاه مرد را كم مىكند و چيزى به رزقش نيفزايد.
الْحَريصُ فَقيرٌ وَ لو مَلَكَ الدُّنْيا بِحَذا فيرِها. «10»
حريص تهيدست است گرچه تمام دنيا را مالك شود.
لا حَياءَ لِحَريصٍ. «11»
براى حريص حيا نيست.
الْحِرْصُ مُوقِعٌ فى كَثيرِ الْعُيُوبِ. «12»
حرص آدمى را در بسيارى از عيوب مىافكند.
قَتَلَ الْحِرصُ راكِبَهُ. «13»
حرص قاتل حريص است.
سُئِلَ أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه السلام: أىُّ ذُلٍّ أذَلُّ؟ قالَ: الْحِرْصُ عَلَى الدُّنْيا. «14»
از اميرالمؤمنين عليه السلام پرسيدند: كدام پَستى پستتر است؟ فرمود: حرص بر دنيا.
الْحَريصُ أسيرُ مَهانَةٍ لايُفَكُّ أسْرُهُ. «15»
حريص اسير نوعى از پستى است كه رهايى از آن ندارد.
رواياتى ديگر در باب حرص
ابوبصير مىگويد: حضرت صادق عليه السلام به من فرمود:
أما تَحْزَنُ؟ أماتَهْتَمُّ؟ أما تَأْلَمُ؟ قُلْتُ: بَلى وَاللَّهِ، قالَ: فَإذا كانَ ذلِكَ مِنْكَ فَاذْكُرِ الْمَوْتَ وَ وَحْدَتَكَ فى قَبْرِكَ، وَ سَيَلانَ عَيْنِكَ عَلى خَدَّيْكَ، وَ تَقَطُّعَ أوْصالِكَ، وَ أكْلَ الدُّودِ لَحْمَكَ وَ بَلاكَ، وَانْقِطاعَكَ عَنِ الدُّنْيا، فَإنَّ ذلِكَ يَحُثُّكَ عَلَى الْعَمَلِ، وَ يَرْدَعُكَ عَنْ كَثيرٍ مِنَ الْحِرصِ عَلَى الدُّنْيا. «16»
آيا محزون و مهموم و غصهدار نمىشوى؟ عرضه داشتم: چرا، به خدا قسم، فرمود: چون چنين شدى مرگ و تنهايىات را در قبر به يادآور و زمانى كه دو چشمت بر صورتت مىريزد و روابط بدنت از هم مىگسلد و كرم گوشتت را مىخورد و بدنت مىپوسد و از دنيا جدامى شوى كه چنين توجّهى تو را ترغيب به عمل براى خدا مىكند و از بسيارى از حرص بر دنيا بازت مىدارد.
امام صادق عليه السلام فرمود:
حُرِمَ الْحَريصُ خَصْلَتَيْنِ، وَلَزِمَتْهُ خَصْلَتانِ: حُرِمَ الْقَناعَةَ فَافْتَقَدَ الرّاحَةَ، وَ حُرِمَ الرِّضا فَافْتَقَدَ الْيَقينَ. «17»
حريص دو خصلت را از دست مىدهد و دچار دو خصلت مىشود: قناعت را از دست مىدهد و دچار ناراحتى مىگردد و از رضا به داده حق محروم مىشود و گرفتار شك و ترديد و اضطراب خواهد شد.
امام صادق عليه السلام از پدرانش از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت مىفرمايد:
مِنْ عَلاماتِ الشِّقاءِ جُمُودُ الْعَيْنِ، وَ قَسْوَةُ الْقَلْبِ، وَ شِدَّةُ الْحِرْصِ فى طَلَبِ الرِّزْقِ، وَالْاصْرارُ عَلَى الذَّنْبِ. «18»
چهار چيز از نشانههاى بدبختى است: خشكى چشم، سنگدلى، شدّت حرص در طلب رزق و پافشارى بر گناه.
امام صادق عليه السلام مىفرمايد:
چون نوح از كشتى پياده شد ابليس به نزد او آمد و گفت: مردى در روى زمين بزرگتر از تو به من منّت ندارد، از خدا خواستى اين جمعيّت فاسق نابود شود، بنابراين من از دنبال كردن مردم راحت شدم، آيا دو پند به تو نياموزم؟: از حسد بپرهيز كه با من آن كرد كه مىبينى و از حرص دورى كن كه به آدم ابوالبشر آن كرد كه ديدى. «19»